بازنشر مصاحبه دکتر سید حجت زینلی، مدیرعامل شرکت مس کاوان نماد (با نماد بورسی «کاوان») در ویژه‌نامه روز ملی صادرات
مدیرعامل شرکت مس کاوان نماد معتقد است جهان وارد دوره تازه‌ای از رقابت بر سر تأمین فلزات راهبردی شده و مس، به دلیل نقش اساسی در انرژی، زیرساخت، فناوری‌های نوین و اقتصاد دیجیتال، می‌تواند به یکی از پیشران‌های صادرات غیرنفتی، سرمایه‌گذاری و اشتغال مولد در ایران تبدیل شود.
دکتر سید حجت زینلی تأکید دارد که آینده صنعت مس کشور بیش از میزان ذخایر معدنی، به توان تبدیل این ظرفیت‌ها به تولید رقابت‌پذیر، محصولات با ارزش افزوده بالاتر، بازارهای صادراتی پایدار و فعالیت اقتصادی بهره‌ور وابسته است. وی همچنین درج شرکت مس کاوان نماد با نماد «کاوان» در بورس تهران را گامی در جهت تقویت ساختار حرفه‌ای و توسعه آینده شرکت می‌داند.
«آینده صنعت مس ایران تنها زیر زمین نیست؛ در توانایی ما برای تبدیل ذخایر معدنی به تولید رقابت‌پذیر، بازار صادراتی پایدار، اشتغال تخصصی و سرمایه‌گذاری مولد نهفته است.»
— دکتر سید حجت زینلی
مس در حال تبدیل شدن به یکی از فلزات تعیین‌کننده اقتصاد آینده جهان است. این تحول را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
برای شناخت آینده مس باید تحولات بنیادین اقتصاد جهانی را دید. گسترش شبکه‌های برق، انرژی‌های تجدیدپذیر، خودروهای برقی، مراکز داده، هوش مصنوعی، تجهیزات الکترونیکی و نوسازی زیرساخت‌های صنعتی، همگی به مصرف مس وابسته‌اند. مس به دلیل رسانایی، دوام، شکل‌پذیری و قابلیت بازیافت، دیگر صرفاً یک فلز صنعتی نیست؛ بلکه بخشی از زیرساخت توسعه اقتصادی و رقابت فناوری در جهان محسوب می‌شود.
البته این به معنای افزایش دائمی قیمت مس نیست. بازار تحت تأثیر چرخه‌های اقتصادی، نرخ بهره، موجودی انبارها و عرضه و تقاضا قرار دارد؛ اما اهمیت راهبردی این فلز در افق بلندمدت در حال افزایش است.
نگرانی درباره کمبود عرضه مس در آینده چه فرصتی برای ایران ایجاد می‌کند؟
برخی گزارش‌های بین‌المللی از احتمال ایجاد شکاف میان عرضه معدنی و تقاضای مس در سال‌های آینده سخن گفته‌اند. توسعه معدن نیز فرایندی زمان‌بر است؛ از اکتشاف و اثبات ذخیره تا تأمین مالی، زیرساخت، احداث کارخانه و رسیدن به تولید پایدار سال‌ها زمان نیاز دارد. این وضعیت برای ایران یک پیام روشن دارد: باید از امروز ظرفیت‌های زمین‌شناسی را به ذخایر اقتصادی، تولید و تجارت تبدیل کنیم. صرف برخورداری از منابع معدنی جایگاه بین‌المللی ایجاد نمی‌کند. آینده متعلق به کشورهایی است که معدن را با سرمایه، فناوری، بهره‌وری و دسترسی به بازار پیوند دهند.
جایگاه ایران در رقابت جهانی صنعت مس را چگونه می‌بینید؟
ایران از نظر زمین‌شناسی، سابقه معدنی، نیروی انسانی مهندسی و شکل‌گیری شرکت‌های تخصصی، ظرفیت قابل توجهی دارد؛ اما داشتن ذخیره با داشتن سهم مؤثر از بازار جهانی متفاوت است. برای تقویت جایگاه ایران باید توسعه اکتشافات، کاهش هزینه تولید، افزایش بهره‌وری، تکمیل اقتصادی حلقه‌های فرآوری و ایجاد ساختار حرفه‌ای بازاریابی و تجارت بین‌المللی دنبال شود.
آینده ایران صرفاً در افزایش تناژ تولید نیست؛ در افزایش سهم کشور از ارزش اقتصادی صنعت مس است.
آیا مس می‌تواند موتور صادرات غیرنفتی ایران باشد؟
این ظرفیت وجود دارد، اما صادرات نباید صرفاً فروش یک محموله باشد. صادرات پایدار یعنی تولیدکننده بتواند کیفیت ثابت ارائه کند، به تعهدات خود پایبند بماند و برای سال‌های آینده مشتری، شبکه تجاری و اعتبار ایجاد کند. باید از «صادرات مقطعی» به «توسعه بازار» برسیم. صادرات موفق فقط خروج محصول از مرز نیست؛ ایجاد جایگاهی ماندگار برای تولید ایرانی در اقتصاد جهانی است. چنین صادراتی می‌تواند علاوه بر ارزآوری، تولید، فناوری، اشتغال و ورود سرمایه به بخش معدن را تقویت کند.
بازارهای هدف ایران کدام‌اند؟
چین همچنان از مهم‌ترین بازیگران بازار مس است و توسعه صنعتی هند و بخش‌هایی از جنوب و جنوب‌شرق آسیا نیز ظرفیت‌های تازه‌ای ایجاد می‌کند. در پیرامون ایران نیز ترکیه، کشورهای آسیای میانه، جنوب آسیا و برخی کشورهای حاشیه خلیج فارس می‌توانند متناسب با نوع محصول مورد بررسی قرار گیرند.
با این حال نزدیکی جغرافیایی کافی نیست. قیمت تمام‌شده، استاندارد محصول، نیاز واقعی مشتری، حمل‌ونقل، مقررات گمرکی و سازوکار مالی باید بررسی شود. همچنین وابستگی بیش از حد به یک بازار، ریسک ایجاد می‌کند و باید سبد متوازنی از بازارهای هدف شکل گیرد.
آیا صادرات کنسانتره و کاتد کافی است؟
کنسانتره و کاتد حلقه‌های مهم زنجیره مس هستند، اما فرصت خلق ارزش به آنها محدود نمی‌شود. از استخراج و کنسانتره تا کاتد و محصولات نیمه‌ساخته مانند مفتول، سیم، کابل، لوله، ورق و قطعات تخصصی، ظرفیت‌های مختلفی وجود دارد.
البته تکمیل زنجیره به این معنا نیست که هر شرکت باید همه محصولات را تولید کند. تصمیم باید براساس مقیاس اقتصادی، انرژی، خوراک، فناوری، سرمایه و بازار گرفته شود. هدف این است که از هر تن ماده معدنی، بیشترین ارزش اقتصادی قابل تحقق با رعایت اصول بهره‌برداری مسئولانه ایجاد شود.
صنعت مس چه نقشی در اشتغال دارد؟
فعالیت معدن فقط به استخراج محدود نیست. اکتشاف، حفاری، ماشین‌آلات، حمل‌ونقل، تعمیرات، تجهیزات، آزمایشگاه، فناوری اطلاعات، مهندسی، ایمنی و خدمات پشتیبان همگی از توسعه معدن تأثیر می‌گیرند. با گسترش فرآوری، این دامنه بزرگ‌تر می‌شود و معدن می‌تواند به هسته یک زیست‌بوم اقتصادی برای پیمانکاران، تأمین‌کنندگان، شرکت‌های دانش‌بنیان و کسب‌وکارهای محلی تبدیل شود. اشتغال معدنی باید پایدار، تخصصی و بهره‌ور باشد. توسعه واقعی صرفاً افزایش تعداد نیروی انسانی نیست.
آیا صادرات خدمات فنی و مهندسی هم امکان‌پذیر است؟
بله. ایران در زمین‌شناسی، اکتشاف، استخراج، فرآوری، طراحی کارخانه و بهره‌برداری صنعتی تجربه قابل توجهی دارد. طراحی خطوط فرآوری، مشاوره اکتشاف، بهینه‌سازی کارخانه، مدیریت عملیات، خدمات آزمایشگاهی و آموزش تخصصی می‌توانند به ظرفیت صادراتی تبدیل شوند. آینده معدن ایران باید همزمان در تولید محصولات معدنی و صادرات دانش و خدمات فنی و مهندسی دنبال شود.
سیاست‌های ارزی و عوارض صادراتی چه اثری دارند؟
رقابت جهانی فقط به کیفیت محصول وابسته نیست. هزینه تولید، تأمین مالی، ثبات مقررات و امکان مبادلات تجاری نیز تعیین‌کننده است.
اگر هزینه‌های تولید براساس واقعیت بازار باشد، اما تولیدکننده در صادرات با تغییرات غیرقابل پیش‌بینی در مقررات، ارز یا عوارض مواجه شود، برنامه‌ریزی دشوار می‌شود.
سیاست‌گذار حق دارد توسعه زنجیره داخلی را دنبال کند، اما ابزارها نباید انگیزه تولید و سرمایه‌گذاری را از بین ببرند. صنعت معدن به چارچوب صادراتی باثبات و قابل پیش‌بینی نیاز دارد.
ورود «کاوان» به بورس چه اهمیتی دارد؟
درج مس کاوان نماد در بورس تهران آغاز مرحله‌ای تازه از شفافیت، پاسخگویی، حاکمیت شرکتی و برنامه‌ریزی توسعه‌ای است. صنعت مس برای اکتشاف، افزایش ظرفیت، خطوط فرآوری، نوسازی ماشین‌آلات و فناوری به سرمایه نیاز دارد و بازار سرمایه می‌تواند ابزارهای جدیدی در اختیار شرکت قرار دهد. البته درج نماد به‌خودی‌خود به معنای تحقق تأمین مالی یا پروژه‌های توسعه‌ای نیست. ارزش واقعی زمانی ایجاد می‌شود که ظرفیت بازار سرمایه به افزایش بهره‌وری، تولید واقعی و خلق ارزش بلندمدت منجر شود.
برنامه مس کاوان نماد در زنجیره ارزش چیست؟
مجتمع مس عباس‌آباد یکی از محورهای فعالیت گروه است و در کنار آن، نوید فرآیند البرز در حوزه تولید کاتد و مفرغ مس سربند در حوزه فرآوری کانی‌های چندفلزی و قلع فعالیت دارند.
این ظرفیت‌ها امکان می‌دهند به صنعت فقط از منظر استخراج نگاه نکنیم. افزایش بهره‌وری، توسعه اکتشاف، ارتقای فرآوری، فناوری‌های نوین و بررسی محصولات با ارزش افزوده بالاتر از محورهای آینده گروه هستند.
فناوری و هوش مصنوعی چگونه صنعت را تغییر می‌دهند؟
آینده معدن به مدیریت داده وابسته است. سامانه‌های هوشمند مدیریت ناوگان، پایش تجهیزات، تعمیرات پیش‌بینانه، جداسازی هوشمند، پایش برخط عیار و تحلیل‌های مبتنی بر هوش مصنوعی می‌توانند توقفات، هزینه و مصرف منابع را کاهش دهند و بازیابی را افزایش دهند. در مجتمع عباس‌آباد نیز استفاده از فناوری XRT نمونه‌ای از توجه به روش‌های جدید جداسازی است.
هوشمندسازی فقط خرید تجهیزات نیست؛ تحول در مدیریت و تصمیم‌گیری است. معدن آینده لزوماً معدنی نیست که بیشتر استخراج کند؛ معدنی است که با منابع کمتر و تصمیمات دقیق‌تر، ارزش بیشتری ایجاد کند.
اولویت‌های سرمایه‌گذاری صنعت مس چیست؟
نخست اکتشاف؛ سپس نوسازی و توسعه استخراج و فرآوری، زیرساخت‌های آب، انرژی، حمل‌ونقل و زنجیره تأمین، فناوری، نیروی انسانی، خدمات مهندسی و در نهایت توسعه بازار و مدیریت ریسک. ساختن یک شرکت رقابت‌پذیر فقط با خرید ماشین‌آلات ممکن نیست؛ زیرساخت، فناوری، سرمایه انسانی، مدیریت و بازار باید همزمان توسعه پیدا کنند.
آینده ده‌ساله صنعت مس ایران را چگونه می‌بینید؟
اگر با روش‌های سنتی، سرمایه‌گذاری محدود و سیاست‌های ناپایدار ادامه دهیم، بخشی از فرصت جهانی از دست خواهد رفت. اما اگر اکتشاف، بهره‌وری، زنجیره ارزش، فناوری و تجارت بین‌المللی تقویت شوند، صنعت مس می‌تواند سهم بیشتری در تولید، ارزآوری و اشتغال کشور داشته باشد.
آینده صنعت را شبکه‌ای از معادن، شرکت‌های مهندسی، واحدهای فناور، تأمین‌کنندگان، فعالان تجاری و سرمایه‌گذاران می‌بینم.
و جایگاه مس کاوان نماد در این آینده؟
ما در مس کاوان نماد به دنبال افزایش بهره‌وری، تکمیل پروژه‌های اقتصادی، توسعه فناوری، ارتقای نظام مدیریتی و استفاده مسئولانه از ظرفیت بازار سرمایه هستیم.
هدف این است که کاوان مجموعه‌ای قابل اعتماد، بهره‌ور و توسعه‌گرا باشد؛ شرکتی که رشد آن فقط در افزایش تولید دیده نشود، بلکه در خلق ارزش اقتصادی، سرمایه انسانی، فناوری و مسئولیت اجتماعی نیز قابل مشاهده باشد.
آینده صنعت مس ایران تنها زیر زمین نیست؛ در توانایی ما برای تبدیل ذخایر معدنی به تولید رقابت‌پذیر، بازار صادراتی پایدار، اشتغال تخصصی و سرمایه‌گذاری مولد نهفته است. مس ظرفیت خلق ثروت دارد؛ اما مدیریت، فناوری، سرمایه‌گذاری و دسترسی به بازار است که این ظرفیت را به توسعه واقعی تبدیل می‌کند.